Yr Arolwg o Dref Caerfyrddin 2004

Mae’r prosiect hwn yn dwyn ynghyd yr hyn a ddeallir ar hyn o bryd am ddatblygiad hanesyddol Caerfyrddin a chafodd ei ariannu ar y cyd gan Gyngor Sir Caerfyrddin a Cadw. Amcan cyffredinol y prosiect oedd i gynnig fframwaith ar gyfer datblygiad cynaladwy o fewn amgylchedd hanesyddol y dref ac yn arbennig i gynorthwyo i ddiogelu tystiolaeth archaeolegol lle does yna ddim a all gymryd ei le.

Cwblhawyd arolwg cychwynnol gan Terry a Heather James yn ystod 2003/2004. Bellach mae’r prosiect wedi llunio datganiad manwl o ffurf ffisegol y dref ers y Rhufeiniaid, yn dangos sut mae archaeoleg wedi cynorthwyo i ni wella ein dealltwriaeth ohoni.

Ymgynghorwyd ag amrediad o ffynonellau/cronfeydd data er mwyn casglu gwybodaeth ar ddatblygiad hanesyddol Caerfyrddin, y safleoedd archaeolegol a strwythurau hanesyddol a leolir o fewn i’r ffiniau, lleoliadau statudol ac anstatudol, ac ardaloedd o ddatblygiad arfaethedig.

O bwysigrwydd mawr oedd y ffynonellau cartograffeg megis mapiau hanesyddol Speed 1610, Lewis 1786, Wood 1834 a’r Arolwg Ordnans. Cafodd y rhain eu digido lle bo’r angen a chafwyd amrywiaeth o wybodaeth. Wnaeth hyn gynnwys ffyrdd, ffiniau caeau a phlotiau, eiddo masnachol, eglwysi a chapeli, eiddo diwydiannol, ardaloedd o aneddleoedd domestig, ac ati. Cafodd adeiladau rhestredig a Chofebion Hynafol Rhestredig eu digido ynghyd â chofnodion HER, lle roedd yna ddigon o wybodaeth ar gael am yr ardaloedd.

O ganlyniad i’r astudiaeth mae gan Gaerfyrddin well cronfa ddata HER. Mae hyn wedi cynnwys atgyfnerthu’r modd presennol o asesu data HER, gan ddilysu a gwella’r 680 o gofnodion oedd eisoes yn bodoli. Yn ogystal â hyn mae 153 o gofnodion eraill wedi’u creu. Mae haenau GIS ar wahân hefyd wedi’u creu er mwyn cofnodi gwybodaeth arall sy’n ymwneud â’r amgylchedd hanesyddol gan gynnwys camau o anheddu hanesyddol; topograffeg hanesyddol (ffurf cynlluniau, patrymau strydoedd, ac ati), lleoliadau statudol ac anstatudol; ardaloedd o gymeriad hanesyddol trefol ac argymhellion o ran canllawiau cynllunio. Mae 54 o ardaloedd o gymeriad hanesyddol wedi’u diffinio a’u disgrifio yn cynnig manylion brosesau hanes a datblygiad sydd wedi digwydd mewn mannau penodol o’r dref yn ogystal â darparu syniad o’r dystiolaeth uwchlaw neu islaw lefel y ddaear sy’n bodoli heddiw.

Trwy law 'Ardaloedd o Gymeriad Hanesyddol Trefol', mae Ardaloedd sydd angen Cyngor Cynllunio wedi’u diffinio. Bwriad rhain yw iddynt gael eu defnyddio’n feunyddiol gan swyddogion cynllunio er mwyn darparu gwybodaeth a chefnogaeth, yn arbennig mewn trafodaethau ynglyn â cheisiadau cyn cynllunio a datblygwyr posib.

Ardaloedd o Gymeriad Hanesyddol Trefol o fewn amddiffynfeydd Rhufeinig y dref.

Map o ddatblygiad trefol yng Nghaerfyrddin

Cyswllt y Prosiect : Louise Austin