Cartref > Tirweddau Hanesyddol >

241 Mae ardal gymeriad Dolaucothi - Pumsaint yn ymestyn ar draws llawr dyffryn afon Cothi ac mae'n cynnwys pentref Pumsaint, a'r parc a'r gerddi sy'n gysylltiedig â Thy Dolaucothi gynt. Adeiladau o'r 19eg ganrif a godwyd mewn arddull nodedig gan ystad Dolaucothi yn y 1850au sydd yn y pentref gan fwyaf.

242 Lleolir ardal gymeriad Cwrt-y-cadno yn nyffryn Cothi uchaf. Tirwedd o ffermydd gwasgaredig, caeau bach a choetir ydyw. Adeiladwyd llawer o'r ffermydd gan ystad Dolaucothi yn y 1850au yn arddull nodedig 'llyfr-patrwm'.

243 Gweddillion y diwydiant cloddio aur sy'n dyddio o gyfnod y Rhufeiniaid hyd yr 20fed ganrif yw ardal gymeriad Cloddfeydd Aur Dolaucothi. Yr Ymddiriedolaeth Genedlaethol sy'n berchen ar y safle, ac maent wedi ailgodi enghreifftiau o adeiladau sy'n gysylltiedig â chloddio i ddenu ymwelwyr.

244 Pentref Caeo yw canolbwynt ardal gymeriad Caeo. Fodd bynnag, prif elfennau'r dirwedd hon yw ffermydd gwasgaredig a chaeau pori afreolaidd eu maint a gwrthgloddiau a gwrychoedd yn eu rhannu.

245 Planhigfa fawr o goed coniffer yn dyddio o'r 20fed ganrif wedi'i thaenu dros weundir agored yw 'Fforest Caeo'.

246 Mae ardal gymeriad Banc Llwynceiliog ar ran uchaf ochr dyffryn afon Cothi. Mae'r hen wrthgloddiau a'r gwrychoedd a fu'n gloddiau terfyn i'r clostiroedd wedi syrthio erbyn hyn ac mae'r ardal, yn ei hanfod, yn ardal o dir pori wedi'i wella. Mae cloddweithiau unionlin dyfrbontydd Rhufeinig sy'n dilyn ochr y dyffryn yn elfennau amlwg yn y dirwedd.

247 Llwyfandir o weundir uchel yw ardal gymeriad Mynydd Malláen. Fe'i hamgylchynir gan ffermydd a chaeau ar dir is ac o boptu iddo ceir tir coedwigaeth.

248 Mae ardal gymeriad Dyffryn Fanagoed yn ymestyn ar draws llawr a llechweddau isaf dyffryn uchel agored, a cheir yno ffermydd gwasgaredig, y mae eu hadeiladau gan fwyaf yn dyddio o'r 19fed ganrif, a chaeau bach afreolaidd eu siâp.

249 Coetir o goed collddail hynafol a phlanhigfeydd o goed coniffer ar ochrau serth dyffryn Cothi uchaf yw ardal gymeriad Allt-yr-hebog.

250 Coetir o goed collddail ac ychydig o weundir ar lethrau serth a chreigiog dyffryn Cothi uchaf yw ardal gymeriad Allt-y-Berth.

251 Mae ardal gymeriad Cefn Branddu yn ymestyn dros gefnen uchel â'i brig yn grwn. Mae hen gloddiau terfyn wedi syrthio erbyn hyn a thir pori agored wedi'i wella, gweundir ynghyd â rhedyn, a choetir o goed collddail ar y llethrau serth o boptu iddi yw tirwedd yr ardal yn ei hanfod yn awr.

252 Planhigfa goedwigaeth fawr o'r 20fed ganrif wedi'i sefydlu dros weundir uchel yw ardal gymeriad Bryn Arau Duon.

253 Mae ardal gymeriad Dyffryn Cothi yn ymestyn ar draws gorlifdir a gwaelod ochrau dyffryn afon Cothi a'i hisafonydd. Fe'i nodweddir gan ffermydd a chaeau pori gwasgaredig. Mae'r hyn a fu gynt yn barcdir yn ymestyn dros lawr y dyffryn nid nepell oddi wrth Rhydodyn a Glan yr Annell.